In het dagelijks leven gaan de technologische ontwikkelingen erg snel. Zo vindt er ook een robotisering in de zorg plaats. Robots zullen binnen nu en een aantal jaar niet meer weg te denken zijn. Uit een enquête van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) blijkt dat professionals en experts op het gebied van volksgezondheid dit toekomstbeeld bevestigen.  Uit de enquête komt verder nog naar voren dat vier op de vijf respondenten cybercriminaliteit een grote bedreiging voor de zorg vindt. En ook al zijn de robots volgens de meeste experts steeds populairder, denkt toch zestig procent dat mensen nog niet de regie zullen verliezen.

De ontwikkelingen gaan snel

Het onderzoek van de RVS is bedoeld om de kansen en gevaren van de robotisering in de zorg in kaart te brengen.  “De technologische ontwikkelingen gaan razendsnel”, vertelt RVS-voorzitter Pauline Meurs. “Wat betekenen ze voor ons zorgstelsel? Hoe beïnvloeden ze ons denken over gezondheid?  Waar ligt de grens tussen mens en machine? Hebben we straks het script in handen of komt dat in handen van de robots, wie stuurt wie? Veel ontwikkelingen gaan zo snel en vaak sluipend dat je kunt zeggen dat de toekomst al is begonnen. De RVS probeert op dit moment vooral bewustwording te stimuleren en de discussie over dit onderwerp aan te jagen.”

Het internet als instrument

“We omarmen technologie vaak heel naïef, maar daarmee maak je geen echte keuze” aldus Rathenau-onderzoeker Rinie van Est. “We zien nu ook negatieve aspecten van nieuwe technologie. Het internet is één groot toezicht- en controle-instrument geworden, dus dit is een goed moment om in de publieke discussie de keuzemogelijkheid terug te pakken.”

Bij het begrip ‘robot’ denken veel mensen al snel aan androïden. Volgens Van Est is deze fysieke verschijning niet per se de voorwaarde voor een robot, maar vooral het zelfhandelend vermogen. “Een robot is een machine die kan waarnemen, denken en handelen. Volgens Rijkswaterstaat is de Maeslantkering, die het Rijnmondgebied beschermt door bij gevaarlijk hoog water automatisch te sluiten, de grootste robot ter wereld. Dat is niet helemaal waar. Technologie is steeds meer verbonden via internet. We zijn op grote schaal miljoenen cybernetische loops aan het maken. Het Internet of Things wordt daarmee een robot van wereldschaal.” In de robotisering in de zorg wordt deze Internet of Things vertaald in een Internet of Care. Dit is in staat om mensen te meten, te vergelijken en om in te grijpen waar dat nodig is.

Angst voor slimme robots

Volgens Van Est is de zorg in de toekomst nog meer aanwezig op digitale platforms. Zo neemt het ‘zelf-doktoren’ toe vanwege een samenspel van fysieke en virtuele werelden. De angst voor te slimme robots is volgens Van Est niet per se nodig: “Een robot hoeft niet slim te zijn om veel te kunnen. Om robots optimaal in te zetten heb je een robotvriendelijke omgeving nodig. Dat betekent: werkprocessen herorganiseren en rationaliseren, maar hoewel hiertoe in de zorg zeker noodzaak is brengt dit ook het gevaar van ontmenselijking met zich mee.”

Nieuwe mensenrechten

Het Rathenau Instituut pleit voor twee nieuwe mensenrechten om deze ‘ontmenselijking’ tegen te gaan: het recht om niet gemeten, geanalyseerd en gecoacht te worden en het recht op betekenisvol contact. Hoogleraar Peter-Paul Verbeek van de Universiteit Twente staat ook achter deze nieuwe ethische regels rondom de techniek in de zorg. Volgens hem is dit een proces dat blijft doorlopen: “De menselijke geschiedenis is altijd verweven geweest met techniek, we hebben onszelf altijd moeten aanvullen om te overleven.” Verbeek spreekt in deze samenhang tussen mens en techniek over mediatie, en hoe mensen en robots steeds dichter bij elkaar komen: “De grens tussen mens en robot is dunner dan we denken: we stoppen steeds meer techniek in de mens en steeds meer mens in de techniek.”

ClinicLease is onafhankelijk van leveranciers en helpt zorgondernemers te groeien. Heeft u al nagedacht over de financiering van uw medische apparatuur of gehele kliniek? Lees hier meer over de meerwaarde van leasen.